d°î®w® î®±q®±Ù š¯Ÿq®ã l¯: "d°ï" N®±©N®pÁ
l¯: š®²‡®±Áw¯s® N¯î®±q® - d°î®w® î®±q®±Ù š¯u®wµ - (4)
l¯:š®²‡®±Áw¯s®
N¯î®±q®Š®± 1981, šµyµÔº…Š¬ 2 Š®ºu®± N®w¯ÁhN® Š®cã S¯ãšµi‡®±Š®u® y®äu¯w® š®ºy¯u®N®Š¯T
šµ°‹u®Š®±. w®ºq®Š® 14 î®Ç®Á C®± u®±mu®Š®±, Cu®w®±Ý S¯ãšµi‡®±Š¬ w® š®±î®oÁ N¯©îµºuµ°
„¯Œ¯S®±q®Ùuµ. w®²Š®± ®±Ç®S®¡®ªå BS®…œ®±u¯u® N¯‡®±Á C® Ÿ‹q®w®u®ªå š¯vÛu®Š®±.
N®w¯ÁhN®u®ªå S¯ãšµi‡®±Š¬ zq¯î®±œ®Šµºuµ° P¯ãq®Š¯u® †.HŒ¬.Šµ¶š¬ ‹ºu® 1874 Š®ªå y¯äŠ®º„®Sµ²ºl®
S¯ãšµT‡®±Š¬ Sµ Kºu®± š®±v°U®Á y®Š®ºy®Šµ Cuµ. „¯Š®q®u®ªå S¯ãšµi‡®±Š¬ S®¡®± w®î®±â
uµ°ý®î®w®±Ý B¡®±rÙu®Û †äiý®Š® Aw®±N®²©N¯ÊT‡µ±° Š®Yq®î¯Tu®Û. w®î®±â uµ°ý®u® ›Úr-S®r,
Cªå‡®± cw®, A® BX¯Š®-ïX¯Š®-u®Á, Crœ¯š®, b¯qµä œ¯S®² y®äî®±±Q š®Ú¡®S®¡® y®‹X®‡®±
†äiý¬ AvÃN¯‹S®¢Sµ „µ°N¯Tq®±Ù. D N¯Š®oN¯ÊT‡µ±° S¯ãšµi‡®±Š¬ …Š®î®pSµ y¯äŠ®º„®®±±Ù.
š¯æq®ºq®üu® w®ºq®Š® …ºu® AvÃN¯‹S®¡®± „¯Š®r°‡®±Šµ° BTu®Û‹ºu® ASµ S¯ãšµi‡®±Š¬
w® Nµ©î®¼ Aºý®S®¡®± „µ°N¯TŠ®ª©å. Bu®Û‹ºu® Cu®Š® Kºu®± „¯S®î¯u® š®Ú¡® y®‹X®‡®±
¯q®ä …¡®š®Œ¯S®±rÙq®±Ù. N¯©N¯©NµÊ …ºu® ý¯š®w® œ¯S®² Crœ¯š® ï® šµ°y®Álµ‡®¾¯S®±rÙŠ®ª©å.
AºO š®ºPµã y®‹Ç®Ê‹› î®±qµÙ œ®¡µ‡®± S¯ãšµi‡®±Š¬ S®¡® y®¼w®Š¬ î®±±u®äoN¯‡®±Á w®lµ‡®±±rÙq®±Ù.
l¯:N¯î®±q®Š®± y®äu¯w® š®ºy¯u®N®Š¯T …ºu¯S® YN®Êî®±S®¡®²Š®± dŒ¯å S¯ãšµi‡®±Š¬ Nµ©š®
w®lµvq®±Ù.
l¯:N¯î®±q®Š®± AvÃN¯Š® ›æ°N®‹›u® îµ±°Œµ ‡µ²°S®ã î¯q¯î®Š®o xï±Áš®±î®¼u®±
Ax®±Áî¯Tq®±Ù. cl®S®iÔu® ›…àºv î®S®Á Hu®±‹š®„µ°N¯Tq®±Ù. q¯î®¼ ¯l®±î® Nµ©š®u®
y®‹e¯Ýw® Awµ°N®‹Sµ CŠ®Œµ°C©å. „µºS®¡®²‹w®ªåŠ®±î® Bšµ‰±ºu® D S®u® Nµ©š® šµ°‹u®î®Šµ°
œµYÏw®î®Š®± BTu®ÛŠ®±. ‡µ²°S®ã cw®Š® B‡µ±Ê‡µ²ºvSµ, Cu®ÛSµ y®ä›£®o x°l®±î® Nµ©š®
N¯î®±q®Š®± Nµ¶Nµ²¡®ë„µ°N¯‡®±±Ù. CTºq® îµ²u®©± y®äu¯w® š®ºy¯u®N®Š¯Tu®Û Nµ.A„®š®ºN®Š¬
A®± š®ºy¯v›u® YN®Êî®±S®¡®²Š®± S¯ãšµi‡®±Š¬ w® 400 y®¼hS®¡® î®±±u®äo î®±±Tvq®±Ù.
E¢u® 500 y®¼h î®±±u®äoSµ²¡®ë©± Ju®± rºS®¡µ° „µ°N¯‰±q®±. š®Š®N¯‹ î®±±u®än¯©‡®±NµÊ
œµ²°T, A® î®±w®îµ½ªš®©± y®ä‡®±rÝ› N¯î®±q®Š®± šµ²°q®Š®±. P¯š®T° î®±±u®än¯©‡®±
B‹›u®ÛŠµ Nµ©š® „µ°S® BS®±î® š¯u®ãqµ Cq®±Ù. w®ºq®Š®, š®N¯ÁŠ®u® î®±±Qã N¯‡®±Áu®þÁ
l¯:BŠ¬.ï.w¯‡®±N¬ Š® î®±w®îµ½ª›, 1100 y®¼hS®¡®±¡®ë Š¯cã S¯ãšµi‡®±Š¬ w® îµ²u®© š®ºy®¼hî®w®±Ý
P¯š®T yµäš¬ w®ªå y®äN®h¯mš®±î® š¯œ®š®NµÊ l¯:N¯î®±q® î®±±ºu¯u®Š®±. š®N¯Á‹ yµäš¬
w®ªå Aq¯ãu®±xN® š®©N®Š®o Cu®ÛŠµ, P¯š®T yµäš¬ w®ªå Nµ¶‰±ºu® îµ²¡µ bµ²°mš®±î® Nµ©š®ïq®±Ù.
w®²Šµ° vw®S®¡®ªå …³œ®q¬ S®äºs® N¯î®±q®Š®± œµ²Š®Sµ q®ºu®Š®±. î®±±u®äo N¯‡®±Á w®lµu®ºqµ
ïÇ®‡®± š®ºS®äœ®o, HmiºS¬ š¯T›u®ÛŠ®±, „¯î®Yq®ä œ¯S®² HºgµN¬é N®²l® î®±±T› yµ½ä:ï.Nµ.BŠ¬.ï
Š¯î¬ Aºu® ïu¯w® š¹u®u® „¯ãNµæg¬ œ¯Œ¬ w®ªå Š¯bµã°q®éî®u® Ÿºvw® vw® (ANµ²Ô°…Š¬
31, 1982) S®äºs®u® †l®±S®lµ ¯m› q®î®±â N¯‡®±Á š¯î®±s®ãÁî®w®±Ý N¯î®±q®Š®± qµ²°‹›u®Š®±.
w®ºq®Š®u® š®ºy®¼hî®w®±Ý 1983 Š®ªå œµ²Š®q®Š®©± š®ºN®ªÞ›u®Š®±. 1500 N®²Ê œµX®±Ï
y®¼hS®¡® š®ºy®¼hî®w®±Ý 130 vw®S®¡®ªå î®±±vä› †l®±S®lµ ¯mu®Š®±. BS® X®±w¯î®nµ
…ºu®u®Û‹ºu® š®N¯Á‹ Bzðš®±S®¢ºu® ¯Ÿr š®ºS®äŸš®±î®¼u®± u®±š®ÙŠ®î¯Tq®±Ù. CºTå°™w®ªå
y®äN®hî¯u® "Š¯cã S¯ãšµi‡®±Š¬" N®w®Ýl® BrÙ‡®±w®±Ý î®±²Š®± š®ºy®¼hS®¡®ªå
y®äN®i›u®Š®±. YN®Êî®±S®¡®²‹w® w®ºq®Š® Eq®ÙŠ®N®w®Ýl®, „µ¡®S¯ï, îµ±¶š®²Š®±, „µºS®¡®²Š®±
S¯ä¯ºq®Š®, „µºS®¡®²Š®± w®S®Š® dŒµå, Ÿ°Sµ Ju®± š®ºy®¼hS®¡®w®±Ý œµ²Š®q®ºu®Š®±.
1958 Š®ªå BŠ®º„®î¯u® CŒ¯Pµ‡®± 20 dŒ¯å š®ºy®¼hS®¡® Nµ©š®î®w®±Ý 1990 Š®ªå î®±±T›u®Š®±.
w®ºq®Š® Nµ²l®S®± œ¯S®² u¯Š®î¯l® dŒµåS®¡® y®‹Ç®Êȳq® BrÙS®¡®w®±Ý N®w®Ýl®u®ªå
q®ºu®Š®±. î®±±Qã N¯‡®±Áu®þÁ §° Cš¯éŠ®Š® CXµÐ‡®± îµ±°ŠµSµ Nµ²l®S®± š®ºy®¼hu® CºTå°Ç¬
BrÙ‡®±w®²Ý œµ²Š®q®ºu®Š®±.
S¯ãšµi‡®±Š¬ x¯Áou®ªå £µ°q®ä N¯‡®±Á (zðŒ¬Ö î®N¬Á)
…œ®¡® î®±œ®q®æu®±Û. Cu®N¯ÊT y®ä® ¯l®±î®¼u®± Ax®±Áî¯S®±rÙq®±Ù. q¯î®¼ y®ä®NµÊ
œµ²°u¯S® l¯:N¯î®±q®Š®± H©å Au¯㇮±S®¡® …SµÌ ¯Ÿr š®æq®» š®ºS®äŸš®±rÙu®ÛŠ®±. œµYÏw®
ï®S®¡®w®±Ý š®ºS®äŸš®©± q¯î®¼ y®ä® î®±±T›u® w®ºq®Š®, q®£®o, š®º…ºvÛu® š®ºy¬;Bu®N®
î®±w®Öª‡®± š®u®š®ã‹Sµ "š®ºy¯vš®±î® ïÇ®‡®±", ‡®¾¯Š®w®±Ý š®ºy¬;AOÁš®„µ°N®±
Cq¯Ùv ï® x°r î®±qµÙ y®ä®NµÊ N®¢š®±rÙu®ÛŠ®ºqµ. y®ä®u®ªå î®±±ºb¯wµ 7-30 NµÊ
E¢u®±Nµ²ºl® š®Ú¡®†hÔŠµ î®±qµÙ Š¯r䇵±° î®±Š®¡®±rÙu®ÛŠ®ºqµ. Fhu® y®‹îµ‡µ±° C©åuµ°
u®±m‡®±±q®Ùu®ÛŠ®ºqµ. A® bµ²qµ Awµæ°Ç®N®Š¯T Nµ©š® ¯mu® l¯:uµ°î®Š® Nµ²ºl¯ŠµmÖ
C® N¯‡®±Á y®u®Ür‡®± …SµÌ …Šµ‡®±±q¯ÙŠµ - " y®ä®u®ªå N¯î®±q®Š®± …‹ Aî®ýµ°Ç®S®¡®w®±Ý
S®±Š®±rš®±rÙu®Û S¯ãšµi‡®±Š¬ š®ºy¬;Bu®N®Š¯TŠ®uµ …u®±N®±î® u¯‹ qµ²°‹š®±rÙu®ÛŠ®± œ¯S®²
…u®Œ¯u® N¯©NµÊ î®ã¯‡®±u®ªå Aw®±š®‹š®„µ°N¯S®±rÙu®Û ï®S®¡®w®±Ý r¢š®±î®î®Š¯Tu®ÛŠ®±
" Hw®±Ýq¯ÙŠµ. y®ä® ¯l®±î¯S® B‡®¾¯ y®äuµ°ý®u® cw®‹ºu® wµŠ®î®w®±Ý y®lµu®
l®:N¯î®±q®Š®± š®ºy®¼hS®¡® †l®±S®lµ‡®± îµ°¡µSµ A®w®±Ý Bî®±ºräš®©± î®±Šµ‡®±±rÙŠ®ª©åqµ.
"N¯î®±q®Š®± y®äN®hî¯u® ›u®Ü ïÇ®‡®± Hu®±‹Tu®ÛŠ®² Kîµ±â y®‹þ°ªš®±î®¼uµ° Eq®Ù…
î®±wµ²°„Â¯î® E¡®ë®±. Awµ°N® S¯äî®±S®¡®, AS®¡®ªåw® uµ°î¯©‡®±S®¡®, Nµ²°gµS®¡®
y®‹X®‡®±î®w®±Ý îµ²u®©„¯‹Sµ S¯ãšµi‡®±Š¬ w®ªå ¯mNµ²iÔu¯ÛŠµ. HÇ®±Ô š¯u®ãîµ½° AÇ®±Ô
Z¯‡®¾¯Yq®äS®¡®w®±Ý dŒ¯å š®ºy®¼hS®¡®ªå q®ºvu¯ÛŠµ. Awµ°N® Ay®Š®²y®u® Z¯‡®¾¯Yq®äS®¡®w®±Ý
Z¯z›u¯ÛŠµ. ; N®w¯ÁhN®u® „®²y®hu® ïïu® ¯u®‹‡®± „®²y®hS®¡®w®±Ý …¡®›Š®±q¯ÙŠµ.
D …Sµ‡®± ý®äî®± î®±q®±Ù …œ®±î®±±Q î®ãOÙq®æ K…à î®±w®±Ç®ã N¯‡®±Á £µ°q®äu®ªå Awµ°N®
š®ºy®¼hS®¡®± œµ²Š®…Š®©± š¯u®ã±q®± " Hw®±Ýq¯ÙŠµ.
N¯î®±q®Š® œµbµÑS®±Š®±q®±S®¡®
…SµÌ §° Hº.†.y¯i°©Š®± …Šµ‡®±±q¯ÙŠµ, " D îµ²u®Œµ° œ®©î¯Š®± î®Ç®ÁS®¡® N¯© y®äP¯ãq®
CºTå°Ç¬ î®±q®±Ù N®w®Ýl® vw®y®räNµS®¡®ªå š®ºy¯u®N®Š¯T œµ²ºvu®Û Aw®±„®î®, Au¯ãy®N®
rÙ‡®± ŸwµÝŒµ, ì¥Á ‡®¾¬ ¿ ‡®¾¬,
„¬ÑÉàÉÑóî¬óî¬
*\ '= '= ‡®¾¬( ÿÿ ÿÿ ÿÿ
] ' ' ' ' ' ' '
Ö Ö Ö Ö Ö
â
Ö ë ú ú
ú ú ú ú ú ú ° ² ² ² ²
² ² $ ¡ ô . â Ö ' ú
ú ú ú ú Ö ì¥Á ‡®¾¬ ¿
‡®¾¬,
„¬ÑÉàÉÑóî¬óî¬ *\ '= '= ‡®¾¬(
ÿÿ ÿÿ ÿÿ ] ' ' ' '
' ' ' Ö Ö Ö Ö Ö
â
Ö ë ú ú ú ú ú ú ú ú
° ² ² ² ² ² ² $ ¡ ô . â Ö
' ú ú ú ú ú
Ö ' ' ú ú ú
ú ' ú ' ú ° ¦ ¾
' ' ' ' ú ° °
' ' °
ú î
ý¬«?ú#158; ° Ö Ö °
d°î®w® î®±q®±Ù š¯Ÿq®ã
l¯: "d°ï" N®±©N®pÁ
--------------
l¯: š®²‡®±Áw¯s®
N¯î®±q® - d°î®w® î®±q®±Ù š¯u®wµ - (4)
--------------------------------------
l¯:š®²‡®±Áw¯s® N¯î®±q®Š®± 1981, šµyµÔº…Š¬ 2 Š®ºu®± N®w¯ÁhN® Š®cã S¯ãšµi‡®±Š®u®
y®äu¯w® š®ºy¯u®N®Š¯T šµ°‹u®Š®±. w®ºq®Š® 14 î®Ç®Á C®± u®±mu®Š®±, Cu®w®±Ý S¯ãšµi‡®±Š¬
w® š®±î®oÁ N¯©îµºuµ° „¯Œ¯S®±q®Ùuµ. w®²Š®± ®±Ç®S®¡®ªå BS®…œ®±u¯u® N¯‡®±Á
C® Ÿ‹q®w®u®ªå š¯vÛu®Š®±. N®w¯ÁhN®u®ªå S¯ãšµi‡®±Š¬ zq¯î®±œ®Šµºuµ° P¯ãq®Š¯u®
†.HŒ¬.Šµ¶š¬ ‹ºu® 1874 Š®ªå y¯äŠ®º„®Sµ²ºl® S¯ãšµT‡®±Š¬ Sµ Kºu®± š®±v°U®Á y®Š®ºy®Šµ
Cuµ. „¯Š®q®u®ªå S¯ãšµi‡®±Š¬ S®¡®± w®î®±â uµ°ý®î®w®±Ý B¡®±rÙu®Û †äiý®Š® Aw®±N®²©N¯ÊT‡µ±°
Š®Yq®î¯Tu®Û. w®î®±â uµ°ý®u® ›Úr-S®r, Cªå‡®± cw®, A® BX¯Š®-ïX¯Š®-u®Á, Crœ¯š®,
b¯qµä œ¯S®² y®äî®±±Q š®Ú¡®S®¡® y®‹X®‡®± †äiý¬ AvÃN¯‹S®¢Sµ „µ°N¯Tq®±Ù. D N¯Š®oN¯ÊT‡µ±°
S¯ãšµi‡®±Š¬ …Š®î®pSµ y¯äŠ®ºŠ® (Jrœ¯›N® u¯QŒµS®¡®w®±Ý) š®ºS®äŸ› Kºu®± ïN®äî®±î®wµÝ°
š¯ÚzK›u®Š®±. 10 ©£® y®¼hS®¡®Ç®±Ô œ®¡µ‡®± y®räNµS®¡®w®±Ý š®ºS®äŸ›u®Š®±. œ®qµÙȶî®q®±Ù
S®oã î®ãOÙS®¡® N¯S®u®y®q®ä, lµ¶‹ š®ºS®äŸ›u®Š®± (Eu¯: š®u¯ÁŠ¬ ï°Š®oØS¹l® y¯i°©, B©²Š®
N®hŠ¯î¬, w®Š®›ºœ®Š¯î¬ †Ãšµ, (u¯Š®î¯l®,) i.Hw¬. N®³Ç®Ø‡®±ã (Nµ²l®S®±) î®±±º.)
îµ±¶š®²Š® AŠ®î®±wµ‡®± u¯QŒµS®¡® Ay®½î®Áî¯u® š®ºS®äœ® C®± y¬;Alµu®Š®±. îµ±¶š®²Š®±
Š¯cî®±wµq®w®u® §° §°N®ºj®u®q®Ù w®Š®›ºœ®Š¯c Klµ‡®±Š¬ A® î®ý®u®ªåu®Û ©£¯ºq®Š® AŠ®î®±wµ
u¯QŒµS®¡®w®±Ý Š¯cã š®N¯ÁŠ®î®¼ Q‹°vš®±î®¼u®Š® î®±²©N®, ¯Ÿr y®lµ‡®±©± l¯:N¯î®±q®Š®±
1982 Š®ªå ¯mu® y®ä‡®±q®Ý Aš®u®³ý®î¯u®±u®±.
u¯QŒµS®¡® xî®Áœ®nµ î®±q®±Ù š®ºŠ®£®nµ‡®±w®±Ý
N®±‹q®ºqµ Š¯cãu® HŒ¯å dŒ¯åvÃN¯‹S®¡® N®Zµ°‹‡®± ŠµN¯l¬Á-O°y®Š¬ S®¢Sµ xuµÁ°ý®w¯©‡®±u®ªå
Kºu®± ®u® ©U®± - q®Š®„µ°r N¯‡®±ÁN®äî®±î®w®±Ý Š¯cãu®ªå y®äs®î®± „¯‹ Iy®Ám› O°rÁ
l¯:N¯î®±q®Š®u®±.
l¯:N¯î®±q®Š® Cwµ²Ýºu®± Nµ²l®±Sµ Hºu®Šµ š®ºS®äŸ›u® Ay®½î®Á,
S®î®±w¯œ®Á u¯QŒµ‡®±w®±Ý îµ±¶Nµ²äzÃŒ¬â ¯m „®ïÇ®ãu® z°¢Sµ‡®± Au®㇮±w®NµÊ š®±Š®¤q®î¯T
ChÔu®±Û. y®q¯äS¯Š®u® î®±²© u¯QŒµS®¡®w®±Ý Bu®‹›u® "wµ² g¯ã£® N¯ãºyµ°w¬",
"l¯N®±ãîµ±ºg¬é Bw¬ ‹yµäšµºgµ°iî¬ Ašµº†å y¯g¬Á-1 Aºl¬ 2, "vî¯w¬ i.BŠ¬.H.
q®º…²XµiÔ" îµ²ºq¯u® y®äN®hwµS®¡®w®±Ý ›u®Üy®m›u®Š®±. A©åuµ "y®q¯äS®Š®
î¯q¯Á" Hº… qµäȶ¯›N® y®räNµ‡®±w®±Ý y¯äŠ®º†Ã›u®Š®±. Aq®ã©Þ N¯©u®ªå …œ®¡®
Nµ©š®î®¾¯m qµ²°‹›u®±Û l¯:N¯î®±q®Š® N®q®Á³q®æý®OÙ‡®± xu®ý®Áw®î¯Tuµ.
Cǵԩå Nµ©š®u®
Kq®Ùl®u®©²å l¯:š®²‡®±Áw¯s® N¯î®±q®Š® š®³Ç¯ÔÉãq®âN® y®är„µ š®±î®±âwµ CŠ®ª©å. A®
"KºvÇ®±Ô Crœ¯š®" Hº… u®²Š®u®ý®Áw® ›°‹‡®±Œ¬ Aq®ãºq® y®ä›u®Üî¯Tq®±Ù. Crœ¯š®î®w®±Ý
î®±wµî®±wµS®² K‡®±±Û î®±±iÔ›q®±, î®±wµ²°Š®ºcwµ‡µ²l®wµ e¯Ýw® „µ²°u®wµ‡®±w®²Ý ¯mq®±.
for feedback for jeevi@vsnl.com